|
Hızlı bir şekilde gelişen, bir çok
sistemi etkileyen (multisistemik) ve ciddi bir aşırı duyarlılık
reaksiyonudur. Çok ufak bir miktardaki bir alerjen dahi, hayatı tehdit
eden bu tabloya yol açabilir. Bu alerjenlerin vücuda sindirim yoluyla,
deri temasıyla, enjeksiyonla veya solunum yoluyla girmesiyle meydana
gelebilir.
 Anafilaktik şok, anafilaksinin çok ciddi bir tipidir. Alerjik yanıtın
mast hücrelerini uyarması, buradan çeşitli immünolojik maddelerin (histamin,
prostoglandin, lotirienler) salınmasına ve bunlarda damarların
gevşemesine (kan basıncında ani düşme) ve bronşiyal mukozada ödeme
(nefes alıp vermenin zorlaşmasına) neden olur. Bu tablo tedavi edilmezse
kısa sürede ölüm ile sonuçlanabilir.
Bulguları
Bulgular genellikle İmmunologlobulin E'nin ve diğer anafilatoksinlerin
etkileri ile ilgilidir. Bunlar histamin ve diğer mediyatörlerin mast
hücrelerinden salınmasına sebep olur. Sonuçta, histamin arteriyolleri
genişletir ve bronşiyolleri daraltır. Hava yollarının daralması,
hırıltıya, zor soluk alıp-vermeye neden olur. Sindirim sistemi
bulguları, karın ağrısı, kramplar, kusma ve ishaldir. Salınan histamin
vücut damarlarını genişleterek kanın damardan çıkarak dokulara
geçmesine, yani dokularda birikmesine neden olur. Eğer kan akciğerde
göllenirse bu akciğer ödemiyle sonuçlar, sonuçta oluşan şoktur.
Nedenleri
İlk olarak bir alerjene maruz kalındıktan sonra (penisilin iğnesi, arı
sokması vb) kişi bu alerjene karşı duyarlı duruma gelir, daha sonraki
aynı alerjene mağruziyet sonucunda alerjik reaksiyon meydana gelir. Bu
reaksiyon aniden, hızlı ve tüm vücudu kapsar. Ürtiker (kurdeşen; ciltte
görülen kabarıklıklar) ve anjiyoödem (dudak, göz çevresi, boğaz ve dilde
görülen şişmeler) sıklıkla görülür. Anjiyoödem nefes alıp-vermeyi
zorlaştıracak kadar ciddi olabilir. Bazı ilaçlar (morfin, polimiksin ve
X ışınları) ilk maruziyet sonrasında aynı reaksiyona neden olabilir.
Anafilaksi herhangi bir alerjene maruziyet sonucunda görülebilir,
sıklıkla neden olanlar ise böcek sokmaları, at serumu (bazı aşıların
yapımında kullanılır), yiyecek alerjileri (fıstık ve çeşitleri) ve ilaç
alerjileri. Bazı insanlar ise bilinen herhangi bir neden olmaksızın bu
hastalığı geçirebilirler.
Tedavi
Anafilakside ilk olarak yaşam kurtarıcı acil tedavi uygulanmalıdır,
çünkü hastanın hava yolu kapanmıştır buda çok kısa sürede solunum
durmasına bağlı ölümle sonuçlanabilir. Beyin ve organlar, hasta nefes
alamazsa kısa sürede zarar görür. Anafilaksinin hava yolu
desteklendikten sonraki en önemli tedavisi adrenalin (epinefrin)
uygulanmasıdır. Adrenalin hava yolu daralmasına daha da kötüleşmesini
önler, kalp atışını uyarır ve hayat kurtarıcıdır. Akciğerlerdeki Beta2
adrenerjik reseptörler üzerinden bronkodilatatör (hava yolunu açan)
etkiye sahiptir. Eğer hasta daha önce anafilaksi geçirmiş ise yanında
epinefrin taşımalıdır.
Epinefrinin sürekli uygulanması ise taşikardiye (kalp atım sayımının
artması) neden olur, ventriküler taşikardiye dahi neden olabilmektedir,
hatta ileri kullanımı kardiyak arest (kalp durması) tablosuna neden
olur. Bu nedenle adrenalin 1:1000 dilüye edilmiş olarak 0.3-0.5ml
miktarlarında kullanılır. |
